Winschoten schrikt op. Dit is een overval!

Winschoten

Het boek 'Handen omhoog! Dit is een overval!' werd vorige week woensdag in de oude gevangenis de Blokhuispoort in Leeuwaren ten doop gehouden. De auteur, Sjerp Jaarsma, schonk het eerste exemplaar van zijn boek in stijl aan meesterkraker in ruste, de 80-jarige Anton B.

De gevangenis in Leeuwarden heeft een zekere reputatie want de allereerste banovervaller van Nederland zat hier vast net als de beruchte crimineel Willem Holleeder. De reden Anton B. te strikken voor het uitreiken van het eerste exemplaar van het boek lag ook in die lijn want hij zat ook jaren vast in de Blokhuispoort. Crimewatcher Jaarsma heeft in zijn boek de meest spectaculaire roven van Nederland en België op een rij gezet. Veel beruchte criminelen komen dan ook in het boek voorbij, sommige aangeduid met de eerste letter van hun achternaam zoals bij meesterkraker Aage M. Twijfelachtige eer Winschoten heeft de twijfelachtige eer in het boek de eerste Nederlandse plaats te zijn waar in 1916 een gewapende roofoverval plaatsvond. In het Tijdschrift Oud Winschoten 13 uit 2004 staat het relaas van de overval uitvoerig beschreven. Het verhaal wordt nu ook door Sjerp Jaarsma uit de doeken gedaan. De beide versies verschillen ietwat van elkaar maar dat komt waarschijnlijk ook omdat Oud Winschoten zich vooral gebaseerd heeft op krantenartikelen uit 1916, terwijl Jaarsma met name gegevens heeft opgediept uit de rechtbankverslagen van het strafproces. Kort samengevat komt het verhaal van de overval dat is opgetekend door een van kleinkinderen van een van de directeuren van de bank op het volgende neer: 'De overval vond plaats aan het eind van de middag. Terwijl men bezig was de kas af te sluiten, drong een zekere Jan de Boer naar binnen met een revolver in de hand en, om flink wat indruk te maken, ook nog met een groot mes tussen zijn tanden. Direct na binnenkomst loste hij een paar schoten, waarbij gelukkig geen doden, maar wel twee gewonden vielen. Bij één van de bankbedienden werden de darmen maar liefst zeven keer doorboord. Jan de Boer deed een greep in de kas maar mijn grootvader pakte zijn revolver en een schampschot ging over het hoofd van de overvaller'. De overvallers (want het waren er twee), werden uiteindelijk gepakt en tot 20 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Jan de Boer moest zijn straf uitzitten in de Blokhuispoort in Leeuwarden. Het tragische van deze overval was dat de overvallers hun ’bezoek’ aan de bank reeds enkele dagen van te voren hadden aangekondigd. Zij hadden namelijk een brief gestuurd, die was ondertekend met ’De Auto-bandieten’, waarin ze hadden gedreigd met ’plundering der kantoren binnen enkele dagen’. Gezien de ondertekening zou je verwachten dat de overvallers met een auto zouden komen voorrijden, alleen toont Jaarsma in zijn boek aan dat in ieder geval een van de bandieten op de fiets was. Brasserie 't Stadhuys Jaarsma heeft ook de plek in Winschoten bezocht waar de overval destijds plaatsvond. Momenteel is daar brasserie ’t Stadhuys gevestigd. Voor de liefhebbers van de Winschoter historie is dit hoofdstuk in het boek van Jaarsma uiteraard mooi meegenomen. De grootste bankoverval in de geschiedenis van Nederland vond plaats tijdens de Tweede Wereldoorlog toen het verzet in Almelo maar liefst 46,1 miljoen gulden buit maakte. Toch ligt de focus van het boek vooral op de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw toen er een ware hausse aan roofovervallen in Nederland en België plaatvond. Dat was ook de tijd dat de lonen nog contant werden uitbetaald waardoor er grote voorraden contanten in de kluizen lagen opgeslagen. Bovendien was de beveiliging niet zo accuraat als tegenwoordig. Creatiever Toen in de tweede helft van de jaren zeventig de beveiliging steeds vakkundiger werd, werden de bankrovers creatiever maar ook steeds gewelddadiger. Bij de overvallen van de beruchte Bende Haemers vielen zelfs doden. De roven werden ook specialistischer. Zo vonden diamantroven op de luchthavens van Schiphol en Zaventem plaats, die met de overval op het Antwerp Diamond Center in de top tien van de grootste roven ter wereld staan geboekstaafd. Jaarsma heeft in zijn boek getracht met veel oog voor detail de meest beroemde, beruchtste en spectaculaire roven in de geschiedenis te reconstrueren en te analyseren. Het is zijn derde crime boek, na de bestseller Panorama Misdaaddossier – De Heineken ontvoering (als co-auteur) en Kidnapping en Losgeld. Sjerp Jaarsma, Handen omhoog! Dit is een overval! De meest spectaculaire roven van Nederland en België. Met een voorwoord van John van den Heuvel. Uitgeverij Just Publishers (2016), ISBN: 9789089758514. Prijs: 19,95 euro.

Auteur

Arjan Brondijk