Open Monumentendag 2017 in het teken van Boeren, burgers en buitenlui

Winschoten

Het thema van de Open Monumentendag 2017, die wordt gehouden in het weekend van zaterdag 9 en zondag 10 september, is Boeren, burgers en buitenlui.

Het is nota bene 30 jaar geleden dat in Nederland, in navolging van Frankrijk, de Open Monumentendag werd geïntroduceerd. De opzet was daarbij via een decentrale opzet monumenten voor het grote publiek open te stellen om aldus het draagvlak voor de monumentenzorg te vergroten. Zo groot mogelijk publiek De Open Monumentendag was dan ook in eerste aanleg bedoeld om een zo groot mogelijk publiek in contact te brengen met monumenten. Dat is aardig gelukt en nog steeds timmert het landelijke comité voor de Open Monumentendag aan de weg hoewel het erop lijkt dat het vinden van een geschikt universeel thema steeds moeizamer wordt. Voor 2017 heeft het landelijk actiecomité van de Monumentendag zoals gezegd gekozen voor het thema Boeren, burgers en buitenlui. Met een dergelijk thema kun je natuurlijk alle kanten op en dat is ook elk jaar de kracht van de keuze het landelijk actiecomité want met zo’n onderwerp kan elke deelnemende gemeente daar een geheel eigen invulling aan geven. Bij Boeren burgers en buitenlui kun je bijvoorbeeld denken aan de verschillen tussen de stad en het platteland. Daarbij kan voor de invulling voor gevarieerde invalshoeken worden gekozen, dus zowel politiek of economisch maar ook via de benadering uit het oogpunt van de rechterlijke of de kerkelijke macht. De landelijke organisatoren hebben tot nu toe nog geen exacte omschrijving gegeven voor de onderwerpen die het thema zouden kunnen behelzen. Op de site www.openmonumentendag.nl zullen ze daar ongetwijfeld later in het komende jaar op terugkomen. Door het gevarieerde thema is evenwel altijd zo'n invulling mogelijk, dat de meeste deelnemende gemeenten aan de Monumentendag ermee uit de voeten kunnen. Per gemeente werd er vanaf 1987 al snel voor de programmering een plaatselijk comité opgericht of, zoals in het Oldambt, kwam het initiatief van de afdeling voorlichting van de gemeente daarbij de laatste jaren samenwerkend met het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt (CHC). Met het nieuwe thema zal men ongetwijfeld ook weer plaatselijk goed uit de voeten kunnen. Diversiteit De gemeente Oldambt kent een zekere diversiteit aan monumenten die als vanouds weer voor het publiek open zullen zijn en kunnen aansluiten op het landelijk thema. Zo kun je daarbij in Winschoten denken aan de drie molens die traditiegetrouw sowieso in het programma zitten en waarmee de connectie met de boeren uit de omgeving direct is gelegd. Daarnaast zijn er nog de kerken waar de buitenlui kwamen die in de omringende dorpen geen geschikt godshuis konden vinden. Het hoofdstuk burgers beperkt zich vervolgens weer tot de vroegere stad Winschoten waarbij het voormalige gerechtsgebouw in de Blijhamsterstraat of het belastingkantoor aan het Boschplein en belangrijke rol speelden. Het er tegenover gelegen pand kent ook een rijke historie want ooit was hier het koffiehuis Schoon Gezicht (Schoongezicht) gevestigd, toen nog aan de Marktkamp, nu het Boschplein. De naam is vermoedelijk ontleend aan het vroegere schitterende uitzicht op het Winschoter Wandelbos. Sociëteit De Harmonie vond hier jarenlang onderdak waarmee de burgerij weer in beeld is. Nadat Bé Dommering rond 1880 naar Winschoten was gekomen en zich tot eigenaar van de stationsrestauratie had ontpopt, kocht hij drie jaar later het pand aan het Boschplein en verbouwde de zaak tot het monumentale gebouw zoals het nu nog in het Winschoter stadsbeeld aanwezig is. In 1890 werd de voorgevel opgetrokken, vier jaar later de beide zijvleugels. Aan de Boschstraat was de nevenzaal gevestigd waar De Harmonie haar bijeenkomsten hield. Hoewel de sociëteit aan het eind van de 19e eeuw naar hotel Wissemann aan de Langestraat verkaste, bleef het karakteristieke pand aan het Boschplein voor Winschoten behouden, zij het met een meer veelzijdige bestemming. Hermans Dijkstra Het thema Boeren, burgers en buitenlui blijft overigens niet beperkt tot Winschoten want ook buiten de molenstad zijn er genoeg gemeenplaatsen te vinden waarop het thema van toepassing is. Wat te denken bijvoorbeeld van de Ennemaborgh en vandaar naar Museumboerderij Hermans Dijkstra beide in Midwolda. Beide panden stralen nog steeds een zekere grandeur uit en vallen feilloos binnen het thema. In Westerlee geldt dit bijvoorbeeld voor het Landgoed Westerlee, een recent wederom op de kaart gezette machtige spot uit het verleden. De medewerkers van het CHC zullen er evenwel nog een hele kluif aan hebben een evenwichtig programma voor de Open Monumentendag van 2017 samen te stellen. Hoewel, met de gedachte in het achterhoofd dat er nog verschillende monumentale panden in het Oldambt zijn waarop het thema Boeren, burgers en buitenlui van toepassing is, moet het lukken een scenario te bedenken voor een flitsend programma voor de Monumentendag.

Auteur

Arjan Brondijk