Achter de schermen - theaterjargon

Winschoten

Altijd al willen weten wat er backstage gebeurt in De Klinker? Diverse medewerkers van het Winschoter cultuurhuis lichten een tipje van de sluier op.

Mijn vorige column heette gordijnen en naar aanleiding daarvan bedacht ik me dat er wel vaker vragen aan mij en onze medewerkers worden gesteld over bijvoorbeeld de trekkenwand en De Koperen Kees, zoals ook het gelijknamige theatercafé hier in De Klinker heet. De trekkenwand is eigenlijk spreektaal geworden voor de hijsinstallatie waaraan decors en theaterbelichting wordt opgehangen. Maar ook de doeken en bijvoorbeeld een beamer kunnen in deze hijsinstallatie worden bevestigd. De naam trekkenwand verwijst eigenlijk naar het oude systeem van touwen die aan de zijwand van een toneel waren aangebracht en via geleiders en katrollen in verbinding stonden met stalen buizen die hoog in de toneeltoren dwars over het toneel liepen. Aan deze stalen buizen, de trek, werden de decors handmatig omhoog gehesen totdat ze nodig waren in de voorstelling. Rond 1900 is dit systeem in Duitsland bedacht. Het ophoog hijsen van decorstukken gebeurde destijds nog met de hand maar om het de theatertechnici van toen gemakkelijk te maken konden zij contragewichten toevoegen wat het takelen vergemakkelijkte. Soms werden er wel 50 of meer geleiders geplaatst waardoor er een hele wand van touwen, katrollen en gewichten ontstond en zo ontstond de naam trekkenwand zoals die tot op de dag van vandaag wordt gebruikt. De Klinker beschikt over een moderne computer gestuurde trekkenwand met 60 trekken die maar liefst tot 35.000 kilo omhoog kunnen trekken. De Koperen Kees is een merkteken, meestal een plaatje ter grootte van een muntstuk van twee euro, aan de voorzijde in de vloer van het podium en is voor theatertechnici het vaste referentie meetpunt voor het plaatsen van decor, licht en geluid. Ondanks dat de naam doet vermoeden dat dit merkteken van koper is gemaakt, is deze meestal in messinglegering uitgevoerd. Koperen Kees is als merkteken in vrijwel elk theater in Nederland te vinden, en dankt zijn naam aan Kees van der Wilk die in de jaren vijftig van de vorige eeuw dit heeft bedacht. Het merkteken bevindt zich standaard op de middenlijn van het toneel en de denkbeeldige lijn die langs de achterzijde van het voordoek kan worden getrokken. Maar ook dit is tegenwoordig gedigitaliseerd en daarom beschikt De Klinker niet over een koperen kees, tenminste niet op het toneel en daarom hebben we het café die naam maar gegeven. Leo Hegge, directeur De Klinker

Auteur

Arjan Brondijk