Feesten uit de nieuwe wereld in een oude kerk

School, kerk en museum: de Schoolkerk van Garmerwolde is alles in één. “In dit stuk van Groningen vind je de grootste dichtheid aan Romaanse kerken.”

Je hebt een goed paar middeleeuwse ogen nodig om de gifgroene mannetjes op het gewelf te kunnen ontdekken. Maar Inge Basteleur, werkzaam bij Stichting Oude Groninger Kerken, weet de gewelfschilderingen – nevelig, schimmig en mysterieus geworden door de tijd – moeiteloos te herkennen.

“Deze gewelfschilderingen komen uit de zestiende eeuw“, vertelt Inge. “In de ene kant van de kerk zie je Pasen afgebeeld; de andere helft gaat over Kerst.” Maar op het middelste gewelf schilderde Jan van Aken – familie van de befaamde Jeroen Bosch, wordt gedacht – enkele fantasierijke schepsels. “In Ierland en Engeland komen dezelfde groene mannetjes voor. Overgewaaid vanuit een oude voorchristelijke traditie”, zegt Inge. Ze lacht. “Blijkbaar hadden ze veel fantasie en humor, die middeleeuwers.”

Bijzondere transformatie

De 13de eeuwse kerk van Garmerwolde is niet de enige kerk op het Groninger platteland die een tijdlang grotendeels leegstond. De prominente toren ernaast kreeg wel als enige een wel heel bijzondere transformatie: sinds 28 februari is er ‘Feest! In Oost en West’ te zien. Deze expositie ontstond jaren geleden door een samenwerking met Museum Catharijneconvent en verbeeldt de verschillende religieuze feesten die in Nederland gevierd worden.

Wie de oude toren op het Garmerwoldse kerkterrein betreedt, treft een Esscher-achtige trap, die de bezoeker langs de acht installaties van de voorstelling leidt. “Die trap is al een uitje op zich”, zegt Inge, terwijl ze de witte treden bestijgt.

De Groningse Studio 212 Fahrenheit ontwierp de installaties van de voorstelling ‘Feest! In Oost en West’. Zo verbeelden ze het Offerfeest, begint het hard te waaien tijdens Pinksteren en brengt een lift de bezoeker naar de hemel tijdens Hemelvaart. “Dan kom je hierboven”, zegt Inge, eenmaal in de nok aangekomen, “En dan blijkt de hemel wel erg veel op Groningen te lijken.”

De toren, het kerkgebouw dat inmiddels bekend staat als ‘Schoolkerk’ en waar basisschoolkinderen les krijgen, het nieuwe ontvangstgebouw: boven dat alles drijven de wolken traag voorbij. Je kunt ze zien als stille bezoekers, net als de wandelaar die – met flacon in de hand – in een zelfverkozen eenzaamheid over het grindpad van het kerkhof wandelt. Een eind verderop ligt een nog heel andere wandelroute: de eeuwenoude Stadsweg.

Handelsroute

“Mensen vragen zich weleens af hoe het komt dat al die grote kerken hier staan”, vertelt Inge Basteleur, tot slot. Als medewerker van Stichting Oude Groninger Kerken schieten haar de kerken van Loppersum en Westeremden te binnen, of de kloosterkerk van Thesinge. “Door de handelsroute kregen de kleine dorpjes grote kerken. Er kwamen kloosters langs die route. Je hebt hier de grootste dichtheid aan oude Romaanse kerken van Europa. Dat maakt dit stuk van Groningen tot een uniek gebied.”

Meer informatie

De toren is ieder weekend open. Entree: kinderen 2,50 euro, volwassen 5 euro. De kerk is alle dagen open. Meer informatie: https://www.schoolkerk.nl/