Strand, stoom en insecten

Thuis in het Noorden voert naar Lemmer. We fietsen een stuk door Gaasterland, gaan op libellensafari en genieten van de mooiste zonsondergang.

TEKST GIJS HARDEMAN 
’Ik heb alleen maar leuke tafels.” De glimlach van Matthijs, kelner bij Brasserie No. 14, weerspiegelt het warme welkom op het terras aan het water in het centrum van Lemmer. Het is een heerlijke Friese zomeravond. Mensen zitten in T-shirt en korte broek aan tafeltjes op afstand van elkaar, het terras is groot en goed gevuld.
Matthijs studeert normaal gesproken aan de Hogere Hotelschool van NHL Stenden in Leeuwarden en woont voor de gezelligheid in de stad Groningen, maar is door corona zoveel mogelijk aan het werk in het dorp waar hij vandaan komt. „Ik zit weer even bij m’n ouders, maar vind dat geen probleem, hoor. Lemmer is een leuk en levendig dorp. Vooral in de zomer met het strand en de toeristen. En dat komt nu weer op gang.”
Hij brengt me een speciaalbier uit de grote stad. Ik vraag of er ook iets lokaals is. „Ja: Beer uit Lemmer.” Ik had het kunnen raden, ik zit in het dorp van voormalig topschaatser Rintje Ritsma, de Beer van Lemmer. Op het etiket lees ik dat De Kleine Beer een goede match is met mijn Oosterse diner: vegan maki roll en zalm tataki met edamame en sesammayonaise. Het kenmerkt zich door een frisse afdronk met tonen van citrus en een tikje koriander.
Op de fiets onderweg naar mijn logeerplek word ik getrakteerd op een schitterende zonsondergang die zich nestelt tussen de masten van honderden boten in de jachthavens. Tegelijk proberen honderden zo niet duizenden mugjes zich achter mijn bril en in mijn neus en mond te wurmen. Had ik nou maar een mondkapje bij me.

VRIENDELIJKE VRIJWILLIGERS
Lemmer is meer dan een strand, haven en gezellig centrum. Het dorp is ook een uitstekende uitvalsbasis voor fietstochten. De vele geparkeerde auto’s met een fietsenrek achterop onderstrepen het. Ik stap op een e-bike voor een route langs enkele van Gaasterlands bekende en minder bekende bestemmingen.
Het beroemdste en meest opvallende gebouw in de wijde omtrek is het Ir. D.F. Woudagemaal, dat staat op de werelderfgoedlijst van Unesco. Het 100-jarige bouwwerk is het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld. Het ligt er prachtig bij, het is geheel gerestaureerd en sinds het begin van de zomer aangevuld met een nieuwe entree en winkel. 
Aan vriendelijke vrijwilligers is hier geen gebrek, ik word vier keer welkom geheten voordat de rondleiding begint. Sietse Hoekstra, ex-docent en dus goed onderwijzend, vertelt enthousiast over de geschiedenis van het gemaal: „Met vier stoommachines en acht pompen kan het in 35 seconden een olympisch zwembad leegpompen. Friesland heeft de hoogste gemaaldichtheid en het meest gedetailleerde waterbeheer ter wereld. We hebben achtduizend peilgebieden en dat alles moet ervoor zorgen dat de Friese Boezem op peil blijft. Op min 52 NAP welteverstaan.” 
Gemiddeld twee keer per winter gaat het gemaal nog aan, veel minder dan vroeger door de komst van nieuwe snelle elektronische gemalen. „We zijn dus geen museum, we zijn een werkend bedrijf.” 

LIBELLENRESERVAAT
Langs het IJsselmeer trap ik in de richting van de Oudemirdumer klif. Onderweg stop ik kort bij uitkijkpost het Seedyk Kiekje. De klif is echter een veel leukere plek; met bankjes in de natuur en uitzicht op de vroegere Zuiderzee. Broodje erbij en genieten.
Oudemirdum blijft een schattig dorp, dat door veel fietsers wordt bezocht. Een fijne plek voor koffie. Aansluitend heb ik een afspraak met Henk Jan van der Veen van Staatsbosbeheer. Hij leidt me door het natuurgebied Wildemerk, het eerste officiële libellenreservaat van Nederland. 
„Dit natuurgebied is door de variatie in het landschap ideaal voor libellen. Er zijn droge en natte plekken, hoogteverschillen, zon en schaduw door bomen en struiken. We hebben 34 soorten geteld. Behalve libellen lopen hier ook zo’n twintig à dertig landgeiten die ervoor zorgen dat het landschap niet verbost.”
De geiten zien we niet, maar ik merk dat ik, nu ik er op let, inderdaad heel veel libellen voorbij zie vliegen. Ze zijn druk, snel en natuurlijk niet zo heel groot. Henk Jan doceert: „Dat zijn glazenmakers, gevlekte witsnuiten, platbuiken en lantaarntjes. En kijk: we zijn niet de enige die rustig zitten te kijken, de libellen zijn zowel jager als prooi.” En inderdaad, een dikke groene kikker wacht net zo lang tot zijn lunch besluit vlakbij uit te rusten, om de arme libelle dan in één supersnelle hap te verorberen. 
In een sloot ligt een dikke karper te zonnen en tal van jakobsvlinders fladderen van spriet naar spriet. Ik fladder ook door, bedank Henk Jan en fiets via het gezellige Balk en Sondel, langs moderne turbines en oude molens, langs prachtige grote boerderijen en landerijen terug naar Lemmer voor een laatste waterrijke ervaring: zeilen en barbecueën op het IJsselmeer.

WERELDREIZIGERS
Voor een extra nachtje Lemmer stap ik aan boord bij Yvette en Sander, vrienden uit Amsterdam, oorspronkelijk uit Heerenveen en uit Roden. Ze wonen al drie jaar op een zeilschip van 14 meter, een Koopmans 44 en pendelen tussen thuishaven Amsterdam en Lemmer waar Sander werkt bij Zeilmakerij De Vries Maritiem. Het koppel en het schip de Blue Beryl staan klaar voor een wereldreis van vier jaar. Langs Zuid-Europa, de Caraïben, het Panama Kanaal, Frans-Polynesië, Nieuw-Zeeland, Australië en Indonesië.
Maar vanavond eindigen we, voor anker liggend op het IJsselmeer, op enkele honderden meters van het Woudagemaal waar ik vanochtend nog door de geschiedenis liep. De skyline van Lemmer is misschien niet de mooiste ter wereld, maar wel met zo’n hemel! Voor een zonsondergang zoals ons eigen IJsselmeer die biedt hoeven we echt niet naar exotische plekken.

Een schitterende zonsondergang nestelt zich tussen de masten van honderden boten.