Een directe oorzaak is er niet, maar het gaat bar slecht met de geheimzinnige kwartelkoning

Het is een dramatisch jaar voor de kwartelkoning. Meldt Sovon Vogelonderzoek Nederland. Dat is niet te wijten aan een gebrek aan geschikte biotopen of voedsel, dat is er allemaal wel. Wat ontbreekt zijn de vogels. ,,Het past in het patroon dat de soort in het algemeen achteruitgaat.’’

De uitgestrekte graanvelden en luzerne-akkers in het Oldambt zijn de laatste bolwerken in Nederland van de kwartelkoning.

Twee jaar geleden zat bijna de helft van de landelijke populatie in de Graanrepubliek en de vochtige graslanden van de beekdalen op de grens van Groningen en Drenthe. Dat aantal wordt dit jaar bij lange na niet gehaald, concludeert Sovon.

Krex krex

Nu ziet bijna niemand ooit een kwartelkoning, de illustere, tot 30 centimeter grote vogel die in de zomermaanden ongezien door gras- en akkerland scharrelt. Zijn nachtelijke roep herkennen veel plattelanders wel: ‘krex-krex’. De vogel dankt er zijn wetenschappelijke naam ‘crex crex’ aan.

Sovon telde dit jaar bij twee tellingen, eind mei en het derde weekend in juni, 53 roepplekken. Daarvan zijn 36 als territorium aangemerkt. In 2018 werden bijna honderd roepplekken in ons land vastgesteld.

Vogels trekken door naar Rusland

De kwartelkoning overwintert in Afrika onder de Sahara en is een lange afstandsvlieger. Albert de Jong van Sovon: ,,Het belangrijkste verschil met voorgaande jaren is de vroege aankomst van een groot aantal vogels.’’

,,In Nederland was het voorjaar droog en groeide er weinig vegetatie. De vogels trekken dan door richting Rusland. Als er weinig kwartelkoningen zijn, betekent dat ook dat er weinig partners zijn. Wat nog een reden kan zijn om verder Europa in te vliegen’’, aldus De Jong.

De westgrens van het verspreidingsgebied

Voor de teruggang van deze illustere vogel is moeilijk een oorzaak aan te wijzen. Nederland zit aan de westgrens van het verspreidingsgebied.

,,Begin jaren negentig was er een tijd dat het heel goed ging met de kwartelkoning’’, zegt De Jong. ,,Dat gebeurde nadat na de val van het communisme collectieve landbouwbedrijven In Rusland braak lagen. De kwartelkoning floreert in ruige vegetatie.’’

Geen lid van de kwartelfamilie

In tegenstelling tot wat zijn naam doet vermoeden behoort de kwartelkoning niet tot de kwartelfamilie. Hij hoort bij de ralachtigen (rallen, koeten en waterhoentjes).

Het ontbreekt de kwartelkoning in Nederland niet aan geschikte biotopen. ,,De achteruitgang’’, redeneert De Jong, ,,past in een patroon. Het gaat in de kerngebieden in Midden- en Oost-Europa niet goed. Ook in regio’s dichtbij ons land, Nordrhein-Westfalen en Niedersachen zijn weinig kwartelkoningen gehoord. Waar het natter is zijn wel redelijke aantallen gehoord.’’

Zoeken met een drone

De Agrarische Natuurvereniging Oost-Groningen heeft vorig jaar met een drone gezocht naar broedgevallen. ,,Kwartelkoningen kunnen tot halverwege augustus met hun jongen op stap zijn’’, aldus De Jong. ,,Als boeren weten waar de nesten liggen kunnen ze bij het oogsten om de nesten heen maaien. Deze vogels zijn zo geheimzinnig dat een succesvol broedsel maar zelden wordt vastgesteld.’’