Toneelverenigingen in coronatijd: 'Het is even wennen'

De toneelverenigingen Jipsinghuizen, Tanger Volk en De Sprankelgroep zijn openhartig over wat de coronacrisis met het toneelspel en haar uitvoeringen doet en hoe ze hierover gezamenlijk naar buiten treden. Aan het woord zijn Jan Engelke Fokkens, Lianne Verweij en Bianca Heijes.

Jan Engelke speelt ruim elf jaar bij De Sprankelgroep in Sellingen, Lianne vierde onlangs haar 10-jarig jubileum bij het Tanger Volk uit Jipsingboertange en Bianca speelt ruim 13 jaar bij Toneelvereniging Jipsinghuizen.

Toen het coronavirus dit voorjaar naar Nederland kwam werd al snel duidelijk dat het waarborgen van anderhalve meter tijdens de uitvoeringen een lastig item zou worden. Zowel voor de spelers als voor de bezoekers. Toneelvereniging Jipsinghuizen had op dat moment de laatste uitvoering gehad, maar voor het Tanger Volk en De Sprankelgroep stonden er nog enkele uitvoeringen op de agenda. Het was een enorme tegenvaller om de uitvoeringen te moeten annuleren. "Je moet bezoekers teleurstellen, maar ook voor jezelf als toneelspeler heb je het gevoel dat je het toneelseizoen niet goed hebt afgesloten. De ernst van het virus was toen nog niet tot een ieder doorgedrongen. Er was dus ook onbegrip, zowel bij bezoekers als bij de spelers."

"Waar we toen nog dachten dat het van tijdelijke aard zou zijn en bezoekers ook vroegen wanneer de avonden zouden worden ingehaald, weten we nu dat dat voorlopig niet aan de orde is."

Geen uitvoeringen

Sterker nog, alle drie de toneelverenigingen hebben besloten om dit jaar geen toneelstuk in te studeren en er zullen dus geen uitvoeringen zijn komend voorjaar. Het besluit om dit seizoen niet te gaan spelen is niet zomaar genomen. Het was een kwestie van wikken en wegen en alternatieven zijn serieus onderzocht. Om de anderhalve meter afstand te kunnen waarborgen kunnen uiteraard beduidend minder bezoekers worden toelaten per uitvoering. Praktisch gezien houdt dat in dat het toneelstuk zeker drie maal zo vaak moet worden opgevoerd om alle bezoekers te kunnen bedienen. Dit doet niet alleen een aanslag op de agenda van de spelers, ook de catering moet even zo vaak komen opdraven.

Ook voor de dorpshuizen, waar de uitvoeringen normaal gesproken gespeeld worden, geldt dat ze meegesleept worden in een financiële tegenvaller. De kosten, in het bijzonder de toneel- en auteursrechten, per avond blijven gelijk, maar de inkomsten zullen een derde zijn van normaal. Grote zorg is ook of je alle spelers ‘in de lucht’ houdt. Zij kunnen ook besmet raken of door andere invloeden in quarantaine moeten. Alle drie verenigingen hebben in het verleden meegemaakt dat een voorstelling, of soms een compleet seizoen, geannuleerd moest worden vanwege ziekte. En dat gebeurt niet snel, zeggen de drie. "Een toneelspeler zal er alles aandoen om te kunnen spelen, ze staan soms stijf van de medicijnen om toch maar te kunnen spelen of wordt een rol aangepast op een gebroken been."

Verantwoordelijkheid

Het belangrijkste voor de toneelverenigingen is echter dat ze zich verantwoordelijk voelen voor hun bezoekers. Kun je hen blootstellen aan een besmetting? Absoluut niet! "Als toneelvereniging ben je verantwoordelijk voor de veiligheid van het publiek. Dit kun je simpelweg niet oplossen met mondkapjes of een verbod om hardop te lachen."

Op de vraag of het ook mee heeft gespeeld dat de doelgroep, de senioren, van de toneelverenigingen tot de risicogroep behoren, wordt lachend gereageerd. "De doelgroep bestaat al jaren niet meer uit alleen senioren. De uitvoeringen worden bezocht door jong en oud. Dat is juist ook het leuke. Jipsinghuizen krijgt bijvoorbeeld jaarlijks de voetbalvereniging van Sellingen op bezoek. Na een inventarisatieronde worden er plekken gereserveerd vanuit de voetbalvereniging zelf. Maar ook familie, vrienden, buren en collega’s bezoeken de uitvoering. Hierdoor ontstaat een heel gemêleerd gezelschap."

Voor het Tanger Volk is het annuleren van een compleet seizoen niet de enige domper dit jaar. Twee spelers hebben te kennen gegeven te stoppen met toneelspelen. Zij staan dus voor nog een tweede uitdaging: spelers zoeken.

Natuurlijk zijn de verenigingen wel bezig met het uitzoeken van nieuwe stukken en worden de spelers bij de rollen gezocht, maar of er in 2021 weer gestart kan worden met een nieuw seizoen, is afhankelijk van veel factoren en de voorschriften die door het RIVM worden gesteld.

Omdat de toneelverenigingen in feite concurrenten van elkaar zijn is het merkwaardig dat ze met deze berichtgeving gezamenlijk naar buiten treden. Bij het uitspreken van het woord concurrenten zitten Bianca, Lianne en Jan Engelke, als gestoken door een bij, op het puntje van hun stoel.Volgens de drie zijn ze geen concurrenten van elkaar. Ze vinden het 'fantastisch' dat er in een straal van acht kilometer drie toneelverenigingen zijn. Doordat ze qua genre soms van elkaar verschillen, vullen ze elkaar heel goed aan in de regio, vinden de drie.

Nieuwsgierig

"De bezoekers gaan in veel gevallen naar de uitvoeringen van alle drie de toneelverenigingen en achteraf wordt dat ook besproken. De één vindt het stuk van de Sprankelgroep mooier dan die van Jipsinghuizen en een ander is van mening dat juist het Tanger Volk er met kop en schouders boven uit steekt. Dat maakt potentiële bezoekers nieuwsgierig en betere reclame kun je je niet voorstellen. De spelers bezoeken ook elkaars uitvoeringen. Dit brengt nieuwe inzichten. Maar ook wordt kennis, kunde en materiaal uitgewisseld en daar waar mogelijk worden data op elkaar afgestemd."

Niet op de planken (kunnen) staan is wel even wennen. Geen repetitieavonden, geen boekje van buiten naar binnen en van binnen naar buiten leren, geen decor ontwerpen en bouwen, geen prijsjes voor verlotingen verzamelen, geen kleding uitzoeken en geen generale. Het gaat Jan Engelke, Lianne en Biana aan hun hart, maar ze blijven positief en zijn gericht op het moment dat er weer gespeeld kan worden.