Noordelijke wethouders: ‘Kritiek is ook kans voor verbetering Sociaal Domein’

Sinds het rijk vijf jaar geleden de jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning aan zelfstandig wonende ouderen en begeleiding van mensen met een (arbeids)beperking overdroeg aan de gemeenten, is er volgens het SCP nauwelijks vooruitgang geboekt.

Te veel kwetsbare kinderen, ouderen en mensen met een beperking krijgen van hun gemeente niet de steun die ze nodig hebben. Een hard oordeel, maar juist dat kan ook helpen om eindelijk wél verbetering te boeken. Dat zeggen noordelijke wethouders in reactie op een onderzoek dat het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) maandag presenteerde.

‘Conclusies stemmen niet vrolijk, maar zijn wel herkenbaar’
Sterker: volgens het planbureau hebben de gemeenten het sociaal domein ‘niet op orde’ en ‘stagneert’ de decentralisatie van rijkstaken. Dat zijn conclusies waar Harmke Vlieg, verantwoordelijk wethouder in Assen, ‘niet vrolijk’ van wordt. ,,Maar ze zijn wel herkenbaar.’’

Het SCP-onderzoek onderstreept ,,hoe weerbarstig en complex het goed verlenen van zorg is’’, reageert ook Vliegs collega in Groningen, Isabelle Diks. ,,We zijn er nog lang niet’’, erkent wethouder Robert Kleine in Emmen. ,,Er moet nog veel gebeuren’’, ziet ook collega Peter Verschuren van Midden-Groningen.

Slechts deel zorgbudget overgeheveld met rijkstaken
Ondanks alle energie en geld die ze er de afgelopen vijf jaar in hebben gestoken, krijgen de gemeenten het sociaal domein maar niet goed in de greep. Voor een deel lag dat al opgesloten in de startvoorwaarden, onderstrepen de noordelijke wethouders. Het rijk droeg in 2015 slechts een deel van het bijbehorende budget over aan de gemeenten.

Zij zouden het werk efficiënter kunnen organiseren omdat ze scherper zicht op de lokale zorgvraag zouden hebben. Bovendien zou de overheid steeds meer taken kunnen overlaten aan zelfredzaamheid van de bevolking. Beide aannames blijken te optimistisch, stellen SCP én wethouders nu vast.

Gemeenten kampen met oplopende wachtlijsten en miljoenentekorten
Het resultaat zijn oplopende miljoenentekorten en wachtlijsten. De gemeente Groningen past elk jaar ruim 35 miljoen euro bij op de overgehevelde Wmo, Jeugdwet en Participatiewet. Assen legde vorig jaar eveneens 10 miljoen uit eigen middelen bij en dit jaar nog 6 miljoen.

Dat geld gaat soms ten koste van andere gemeentelijke uitgaven aan bijvoorbeeld sportvoorzieningen en wijkcentra. ,,Dat zijn voorzieningen die in sommige gevallen een zorgvraag kunnen voorkomen”, stelt Vlieg, die deze zomer mede-initiatiefnemer was van een landelijk protest van gemeenten in Den Haag.

‘Sturing is lastig: wél alle taken, niet alle bevoegdheden’
Maar meer geld alleen is niet genoeg, er moet volgens Diks ook meer samenhang in wet- en regelgeving komen. ,,De decentralisaties hebben gemeenten wel alle taken gegeven, maar niet alle bevoegdheden. Dat maakt sturing heel lastig.’’ Toch zijn er wel stappen gezet om het beroep op dure zorg te drukken die niet per se noodzakelijk is, benadrukt Diks. ,,Heel veel (jeugd)zorg komt wel op de juiste plek.’’

Vlieg ziet het SCP-rapport ondanks de harde conclusies als welkome steun in de strijd met Den Haag voor meer geld en beleidsvrijheid. De Asser wethouder is optimistisch. ,,Ik denk dat dit de lobby alleen maar versterkt. Volgend jaar komt er een nieuw kabinet. Het is goed om in aanloop naar de verkiezingen duidelijk te maken wat er mis is gegaan.”