Hemd van het lijf met Jan Willem Kok uit Wessinghuizen

WESSINGHUIZEN Medewerker Rie Strikken van de leukste krant in de regio vraagt elke week een inwoner van de Kanaalstreek en Westerwolde het hemd van het lijf.

In aflevering 149 is het de beurt aan Jan Willem Kok uit Wessinghuizen.

Gekscherend wordt hij wel de burgemeester van Wessinghuizen genoemd. Na veertig jaar is hij een echte Westerwolder. Toch blijft Jan Willem Kok een vrijmoedige, autonome, non-conformistische, sociale maar kritische Zaankanter.

Dit karakter weerspiegelt zich in de organisaties waarin hij actief is. Het project Terra mater, de energie coöperatie STUW, Agrarische Natuurvereniging Oost-Groningen (ANOG), stichting Boermarke Essen en Aa’s, energiecoöperatie Marke Beheer, Gebiedscoöperatie Zuid-en Oost Groningen, om maar een paar te noemen.

En Artphy, nu zijn levensproject. Dit begon hij, samen met zijn bijna tien jaar geleden overleden vrouw, in 2007. In de boerderij waar ze in 1980 een biologisch dynamisch landbouwbedrijf begonnen en stopten, en van waaruit ze maatschappelijke carrières ontwikkelden.

Ze hadden geen kinderen, wilden graag in hun huis blijven wonen en kwamen met een concept hoe dat zou kunnen. Volgens het Ubuntu-idee. Ubuntu is Afrikaans voor 'als mens samen onder de mensen'. In hun huis zouden zelfstandige woongelegenheden voor gelijkgezinde ouderen moeten komen. Met goede basisvoorzieningen en bij hun levensstijl passende aandacht voor milieu, natuur, filosofie en kunst.

In 2007 startten ze het bureaucratische traject. In 2011 overleed zijn vrouw. Samen met zijn vriendin, Janke Westra en drie bestuurders maakte hij een deel van Artphy concreet. Artphy is geen galerie of museum in de klassieke vorm. In de blauwe Kunsttempel aan de Kempkebosweg worden sinds 2017 concerten, lezingen en vooral tentoonstellingen van hedendaagse kunst georganiseerd. Janke Westra: "De scheidingswanden kunnen er zo uit en dan realiseren we appartementen bijvoorbeeld. Artphy is nog niet af."

Wanneer ben je geboren?

"Op 10 augustus 1951. In Wormerveer. Ik ben verknocht aan Westerwolde, zal mij er altijd voor blijven inzetten, misschien wel omdat ik qua karakter een Zaankanter ben gebleven. De Zaanstreek was een communistisch bolwerk met voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog grote politieke en maatschappelijke invloed.

We waren met vier kinderen, twee jongens, twee meisjes. Ik ben de oudste. Mijn broer Nico is kunstenaar, hij had vorig jaar bij ons een solotentoonstelling.

Mijn vader werkte voor het provinciaal elektriciteitsbedrijf Noord-Holland, in de werkplaats. Mijn moeder was huisvrouw. Toen de kinderen groter werden ging ze naai- en verstelwerk doen.

Milieufreak

Na de MULO studeerde ik in Haarlem op de HTS weg- en waterbouwkunde. Toen was ik al een milieufreak. Daarna … even denken, ik leef niet zo in het verleden … Oh ja, natuurlijk. Militaire Dienst. Ik was actief als pacifist en milieuactivist, had lang haar en wilde niet in het systeem mee. Dus weigerde ik geen dienst, maar rebelleerde van binnen uit.

Via de gevangenis in Nieuwersluis kwam ik terecht bij de Werktroepencompagnie, een plek voor raddraaiers en het schuim der natie! Bij deze compagnie, dat was een soort uitzendbureau van Defensie voor heel Nederland, zat meer schorriemorrie zoals ik. We hebben nooit een schot gelost en kregen de minste klusjes. Ik heb heel wat olievaten gevuld, veldbedjes gevouwen en aanhangers geschilderd. Telkens als ze mijn pacifistische en anti Vietnam posters, die ik boven mijn bed in de groepsslaapkamer ophing, en mijn ophitsende verhalen beu waren, dan werd ik weer overgeplaatst. Ik heb de achttien maanden keurig vol gemaakt, in zo’n tien kazernes.

In diensttijd heb ik een PBNA-cursus Hogere Cultuurtechniek Tropen en Subtropen gedaan. Ik dacht dus verstand te hebben van rijst verbouwen en wist hoe je een savanne in moest richten: ik wilde ontwikkelingshulp gaan doen. Samen met Birgit.

Birgit

Birgit woonde een paar straten verderop. Als zij met haar vriendin van de PABO terug naar huis fietste dan kwam ik haar wel eens tegen. Om samen ontwikkelingshulp te gaan doen moesten we wel getrouwd zijn. Dat hebben we dan maar gedaan, nog in mijn militaire diensttijd. We gingen op de fiets naar het gemeentehuis en in plaats van ringen namen we gouden oorknopjes: zij in het rechter oor, ik in het linker oor.

Ontwikkelingshulp

Toen ik op mijn drieëntwintigste uit dienst kwam, maakten we ons sterk wat van de wereld te ontdekken met fietstochten, eerst naar onder andere Noorwegen. Het waren oefeningen om uiteindelijk via Griekenland, Turkije, Iran, Afghanistan tot Pakistan te fietsen. In de Hunza vallei in Noord-Pakistan wilden we onze hulp aanbieden. Bij de voorbereiding ging het al mis: een voetbalknie. Birgit probeerde met pillen de pijn te verdrijven en haar knie met spiritus nat te houden, wat matig werkte. We hielden vol tot de Khyberpas bij Pakistan.

Na een barre, leerzame tocht, die we uiteindelijk van uitputting en ellende staakten, was het exit ontwikkelingshulp. Vooral omdat er weer eens oorlog was in en rond Kasjmir/Noord-Pakistan. Ons doel was verboden gebied.

Platteland

Tja, dan kom je terug in Noord-Holland. We wilden weg van onder de rook van Tata Steel naar het platteland.

Via wat omzwervingen, waarbij ik tijdelijk huisman was en Birgit voor de klas stond, stelden we ons een nieuw doel: een biologisch-dynamisch landbouwbedrijf. Ik wist inmiddels het een en ander over landbouw. Na een aanvullende opleiding en stage was ik gediplomeerd boer. En dat wilden we ook waarmaken.

Westerwolde

In Westerwolde kochten we vrij goedkoop een boerderij. Op 31 december 1979 kwamen we hier.

Eén van ons moest een baan hebben. Ik vond die als eerste, bij het waterschap Reiderzijlvest. We hadden nog steeds geen auto, deden jaren alles op de fiets, maar voor het werk bij het waterschap was een auto al snel een vereiste. De auto is er gekomen en die hebben we nooit meer weggedaan.

Birgit was bijna tien jaar lang fulltime boerin, ik parttime. Lonend werd het niet. We besloten te stoppen. Zij ging weer voor de klas. Ik maakte carrière bij het waterschap. We waren actief in Westerwolde met onder meer de eerste kunstmanifestatie 'Tussen Juffer en Borg', een fietsroute langs bedrijfjes en kunstwerken tussen Onstwedde en de borg Wedde, waar ik later nog een tijd voorzitter van ben geweest.

Artphy

In 2006 moest ik na een wisseling van de wacht bij het waterschap vertrekken. Ik was vijfenvijftig, niet de leeftijd om gemakkelijk weer een baan te vinden. Ik heb het financieel uit onderhandeld: ik ben met een mooi bedrag vertrokken. Dat stelde Birgit en mij in staat om onze droom te verwezenlijken. Wij hadden geen kinderen, wilden wel graag in Wessinghuizen blijven. We bedachten het Artphy-concept: onze boerderij met schuur ombouwen tot een leefgemeenschap met appartementen waar meerdere gelijkgestemde oudere mensen wonen.

Maar het werd crisis in kwadraat en Artphy kwam niet af.

Overlijden

In 2011 kwam Birgit op een ochtend uit bed en zei dat ze zich niet lekker voelde. Ik zei: 'ga nog even liggen dan, om 08.00 uur bel ik de dokter'. Toen ik haar tien minuten later een kopje thee bracht, lag ze dood in bed. Wat een shock! En dat groeide. We hadden namelijk in een ver verleden besloten ons lichaam, na de dood, beschikbaar te stellen aan de wetenschap, zonder ons goed de consequenties te realiseren. Voordat ik erop verdacht was, had de huisarts de procedure gestart en om 11.00 uur kwam een auto van de VU Amsterdam haar halen. Later hebben we wel een mooie herdenkingsbijeenkomst hier in Wessinghuizen gehouden.

Janke

Vrij vlot had ik een nieuwe vriendin. Ik ben geen man om alleen te zijn. Het ging drie jaar goed. Met een volgende relatie liep het na een jaar af.

Met Birgit was ik veertig jaar samen en we waren gewend sterk betrokken te zijn.

Nu kwam ik er achter dat ik op het gebied van relaties toch wel kieskeurig ben.

Vier jaar geleden ontmoette ik Janke. Zij heeft met mij samen Artphy gestalte gegeven. Er is een vierkoppig bestuur, zij is penningmeester, ik ben voorzitter.

Vanaf maart 2017 werkten we gestaag om de opslagruimte, waartoe de hal verworden was, om te toveren tot expositieruimte. In november was de eerste tentoonstelling. Artphy werd geopend door Geert Verbeke, vermaard Belgisch verzamelaar van hedendaagse kunst, met een hele grote tentoonstellingsruimte.

Luchtkuuroord

Artphy is nog niet klaar. Het wordt een multifunctionele ruimte in ons mooie luchtkuuroord Wessinghuizen. Ik heb de plaatsnaambordjes voorzien van 'luchtkuuroord'. Ik zal blijven strijden om de 'heerlijkheid' Westerwolde op de kaart te zetten. Eind negentiger jaren deed ik dat voor de PvdA in de Provinciale Staten, nu met diverse groot- en kleinschalige initiatieven. Of het nou gaat om 'ommetjespaden', die we met de stichting Boermarke Essen en Aa’s hebben gerealiseerd, een coöperatie voor duurzame energie, of de eiwittransitie met meer natuurvriendelijk verbouwde peulvruchten, ik wil vrolijk samen door blijven groeien. Ik zoek de grenzen op, soms ga ik eroverheen.

En, zoals collega Geert Verbeke het zo treffend zegt: 'zonder dwarsliggers geen spoor'."

Rie Strikken