Boek over het Joodse leven in het grensgebied: toen de Duitse grens nauwelijks bestond

Na meer dan twee jaar is het onderzoek naar het Joods leven in het grensgebied van Groningen en Ostfriesland afgerond. Het resultaat is vastgelegd in een boek.

Dat is geschreven door de Duitse historica Juliane Irma Mihan, in het Duits, en heet Jüdisches Leben im grenznahen Raum. Later dit jaar wort het ook vertaald in het Nederlands.

Mihan (39) werkt voor de Landkreis Leer waar ook de voormalige Joodse School in Leer toe behoort. Die besloot enkele jaren geleden met de Stichting Folkingestraat Synagoge Groningen onderzoek te doen naar het Joodse leven in de grensstreek en met name ook naar contacten tussen de Joden aan deze en de Duitse kant van de grens. Europa, de provincie Groningen en de deelstaat Nedersaksen legden geld voor het onderzoek op tafel, in totaal 2 ton.

Mondelinge verhalen

Aan de Nederlandse kant behelsde het onderzoek vooral het optekenen van mondelinge verhalen over het Joods leven. Aan de Duitse zijde kreeg Mihan de opdracht op basis van wetenschappelijk onderzoek een boek te schrijven.

,,Ik heb het Joodse leven in Groningen, Winschoten, Bourtange, Bunde, Jemgum en Weener bestudeerd’’, vertelt Mihan. ,,En wel hoe dat er uitzag in de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw. Ik heb daartoe onder meer archieven geraadpleegd.’’

Ze stuitte op veel gegevens over enorm veel contacten tussen Joden aan beide kanten van de grens, op allerlei terreinen. ,,Veel Joden waren als het bi-nationaal, voor hen bestond de grens niet. Ik heb naar 6 families heel specifiek onderzoek gedaan en die in het boek veel aandacht gegeven.’’

Veel aandacht is er ook voor puddingfabriek van Polak, die in Groningen en Weener waren gevestigd, en de graanhandel Waterman in Nieuweschans (toen nog zonder Bad). Door Joden opgerichte bedrijven die, zo stelt Mihan, een grote rol speelden in het Joodse leven. ,,Ook waar het om arbeidsplaatsen ging. Het grote belang van die ondernemingen is me echt duidelijk geworden tijdens mijn onderzoek.’’

Mihan presenteert haar boek op 14 januari tijdens een online conferentie waarop het Joodse leven in de grensstreek centraal staat (inschrijven voor de conferentie is deze week nog mogelijk via het mailadres tagung@lkleer.de). Op die conferentie komen meer sprekers aan bod, onder wie manager Geert Volders van de synagoge in Groningen. Hij kan nog niet zeggen wanneer en hoe de Nederlandse vertaling van Mihans boek verkrijgbaar is.